poniedziałek, 31 sierpnia 2015

WOŁYŃSKA PANI

odarta z korony, wypędzona,
w sukience utkanej z tęczy,
co na kroplach łez zawieszona.

Z dziejów zamieci.
Z kresowej pamięci.





Cerkiewna, śpiewna, serdeczna.
Przyjechałaś na obcą Ziemię
z kapeluszem, pamiętnym,
bo od kul przestrzelonym,
z modlitewnikiem, najdroższym,
bo od przyjaciela.

Matko
co po imieniu nazywasz
prochy spalonych żywcem
Dopomóż nam zrozumieć
co niezrozumiałe ...
Przez miłość Twojego Syna.

Matko
zabitych i ocalonych z rzezi,
zwęglonych i ocalałych z pożogi
Dopomóż nam zobaczyć
co niedostrzegalne ...
Przez miłość Twojego Syna

Matko
niewinnych
i odartych z niewinności
Dopomóż nam wybaczyć,
co niewybaczalne ...
Przez miłość Twojego Syna.

Wołyńska Pani
zachowaj w nas pamięć o Nich.
Kresowa Matuchno
przez miłość Twojego Syna  
ocal nasze serca
od nienawiści.





AUTORKA: MALINA M


* Ta Madonna to jedyna pamiątka, jaka mi po Wujku została. Dostał ją, w dowód wdzięczności, od parafian z wołyńskiej Sienkiewiczówki. Ocalił i przywiózł na Ziemie Zachodnie. Wujek został u nas pochowany z wielkimi honorami ale w starej, znoszonej sutannie. Prócz tej Madonny nie miał nic. Wisiała nad Jego łóżkiem, patrzył na nią, gdy się modlił, patrzył na nią, kiedy umierał.

Teraz Ikona wisi nad moim łóżkiem i ja patrzę na nią kiedy się modlę. Mam nadzieję, że podobnie jak Wujka, i mnie ochroni przed nienawiścią.



A tu można poczytać historię Ikony i Wujka

BYŁ TAKI CZAS


*Był taki czas w roku 1943, w ogniu walk  na Wołyniu o Kościół i Naród Polski, że kilkakrotnie wychodząc cudownie spod gradu kul i noży ukraińskich, przysiągłem sobie, że jeśli z tych opresji wyjdę – chcę cicho pracować jako szary żołnierz Chrystusowy, bez żadnych orderów i nagród. Zdawałem sobie sprawę, że żyję i tak już ponad program*

To słowa mojego Wujka Dionizego a dokładnie mówiąc
Stryja, starszego brata mojego Tatusia.




Z Wołynia przywiózł Wujek trzy, jakże ważne, rzeczy: Ikonę - prezent od parafian, modlitewnik - prezent od przyjaciela i przestrzelony przez ukraińskiego rezuna kapelusz.

Przez większość dorosłego życia słuchałam tego, co Wujek opowiadał. Nie było w tych opowieściach nienawiści, był głęboki ból i do końca pamięć, której czas nie zacierał ...
Gdy wspomnienia innych rzeczy mgła pokrywała te cały czas były żywą i bolącą raną. Pod koniec życia Wujek poznawał już tylko kilka osób ale wyciągał stary modlitewnik i pokazywał mi palcem mówiąc - to mój przyjaciel, otwierał na pierwszej stronie, gdzie była dedykacja i widziałam wielkie wzruszenie na twarzy tego surowego człowieka. Kolejny raz pokazywał mi słowa skreślone ręką przyjaciela, popa, którego Ukraińcy zamordowali za przyjaźń z Wujkiem, za bratanie się z wrażym polskim księdzem.

Ale od początku.

Był rok 1934. Starszy brat mojego Taty zdał właśnie maturę. Wesoły, wysportowany, przystojny, chłopak, absolwent gimnazjum klasycznego w Jarosławiu i Małego Seminarium Duchownego we Lwowie, wyruszył ze swoim ojcem do pobliskiego klasztoru, w Leżajsku. Chcieli obaj podziękować za pomyślne zdanie matury. Tam, przed cudownym wizerunkiem Matki Boskiej Leżajskiej, Wujek ostatecznie odczytał swoje powołanie.




Jeszcze tylko rok służby Ojczyźnie w Szkole Podchorążych, w Jarosławiu i w końcu wyczekany wyjazd, w roku 1935, na Wołyń, do Łucka.

W Łucku Wyższe Seminarium Duchowne.
Mijają cztery lata i 11 czerwca 1939 roku młodziutki alumn Dionizy przyjmuje  święcenia diakonatu. Jest już prawie księdzem. Szczęśliwy wyjeżdża do domu rodzinnego, do Sieniawy. Wakacje w domu zakłóca mu jednak wybuch II wojny światowej. Nie ma możliwości dostania się do Łucka żadnym środkiem transportu, bierze więc rower i wyrusza w drogę. Gdzie Rzym, gdzie Krym, gdzie Sieniawa a gdzie Łuck. Nic to dla młodego chłopaka, dociera więc na rowerze do swojego seminarium.
A w Łucku biskup Szelążek, obawiając się zlikwidowania seminarium przez bolszewików, przyśpiesza święcenia kapłańskie ostatniego rocznika. I tak, 15 października 1939 roku, mój Wujek, wraz z kolegami z roku, zostaje wyświęcony na księdza. W Katedrze Łuckiej.

       


Tak wtedy wygląda. To pierwsze kapłańskie zdjęcie.
Trudne to były czasy. Zawierucha wojenna, krwawe łuny, Niemcy, Ukraińcy, banderowcy, bolszewicy …

Najpierw jest kapelanem w łuckim sierocińcu, potem trafia do maleńkiej parafii w Perespie, koło Kowla, potem na parafię w samym Kowlu. W końcu, 18 sierpnia 1941roku, zostaje proboszczem parafii Sienkiewiczówka, niedaleko Łucka. Pierwszy rok w Sienkiewiczówce upływa w miarę spokojnie ale już nacjonaliści ukraińscy zaczynają podnosić głowę. Groźnie pobrzmiewa ich pieśń „Smert’, smert’, lacham smert’! „

Latem 1942roku w Sienkiewiczówce Niemcy wraz z ukraińską policją, mordują Żydów, zgromadzonych w getcie. Nacjonaliści Ukraińcy rozzuchwalają się coraz bardziej, napadają na Polaków, rabują, biją, podpalają domy. W tym czasie, w Sienkiewiczówce, działa grupa konspiracyjna AK a także grupa Samoobrony. Obie grupy wspiera oczywiście młody proboszcz. W tym wspieraniu Wujkowi przydaje się doświadczenie, zdobyte niegdyś w jarosławskiej szkole podchorążych.

W konspiracji Wujek przyjmuje pseudonim „Boruń”.

Kiedy ataki Ukraińców się wzmagają do wioski zaczynają napływać uciekinierzy z całej okolicy.




Tak wyglądał kościół w Sienkiewiczówce.
W czerwcu 1943 roku UPA intensywnie zaczyna gromadzić siły wokół Sienkiewiczówki. W tej sytuacji  Samoobrona podejmuje decyzję o ewakuacji. 23 czerwca 1943 roku, pod osłoną oddziału Samoobrony, wyrusza do Łucka konwój ludności polskiej . Wujek jedzie na koniu, bez sutanny ale w kapeluszu. Czuwa nad całością. Po drodze trafiają się potyczki, w jednej z nich spłoszone konie unoszą wóz z całym dobytkiem parafii, banderowcy ostrzeliwują konwój, kapelusz Wujka jest dobrze widocznym celem. Kula przeszywa kapelusz na przestrzał.

Konwój szczęśliwie dociera do Łucka.
Zrządzeniem Opatrzności Polacy opuścili tę wieś. W lipcu 1943 roku, kiedy to wybuchła Wielka Nienawiść, banderowcy z UPA wpadli do Sienkiewiczówki, spalili katolicki kościół, aptekę, stację kolejową, młyn, część opuszczonych polskich domów. Wtedy to zamordowali popa, paląc jego ciało razem z cerkwią.
Tak rezuny z UPA ukarały popa za przyjaźń z polskim księdzem – ze znienawidzonym przez nich „chytrym Lachem”, który przed zaplanowanym przez OUN – UPA „pogromem Lachów” bezpiecznie wyprowadził swoich parafian do Łucka.
Parafia w Sienkiewiczówce przestała istnieć. W Łucku Wujek zamieszkał przy Katedrze. Za jakiś czas biskup Szelążek powierzył mu funkcję proboszcza Katedry.





                               Katedra Łucka

Mój Wujek zawsze był świetnym kaznodzieją. Już wtedy zapraszano go chętnie do głoszenia rekolekcji. Szczególnie tragiczne okazały się rekolekcje wielkopostne 1943 roku, we wsi Perespa, w parafii, której proboszczem był wówczas stryj mojego Wujka (i oczywiście mojego Taty), czyli brat mojego Dziadka. Cóż – księżowskie tradycje w mojej rodzinie, po mieczu, były od pokoleń.

Na rekolekcje do Perespy przybyło kilku księży.
Wujek, doświadczony już w bojach z Ukraińcami, namawia księży, by nie spali na plebanii, tylko na noc schowali się w kościele. Koledzy wprawdzie podśmiewają się z takiej ostrożności ale w końcu decydują się na taki nietypowy nocleg. I całe szczęście. Wieczorem upowcy wpadają do Perespy, zaczynają mordować ludzi, podpalają też plebanię. Dobijają się do kościoła ale ktoś ich płoszy. Rankiem w plebanijnym ogrodzie ludzie odnajdują nagie ciała dziewcząt. Bydlaki poobcinali im bagnetem piersi.

Zdarzenie, którego nie da się zapomnieć do końca życia.

Proboszczem Katedry Łuckiej był mój Wujek do samego końca, aż do sierpnia 1945 roku, kiedy to parafię katedralną wysiedlono z Łucka. Transportem kolejowym Wujek wiózł do Polski to, co po parafii pozostało, zwłaszcza pieczołowicie ukrywany, największy skarb - cudowny obraz Matki Boskiej Latyczowskiej, Pani Wołynia i Podola.

Kapituła Łucka przeniosła się do Polski,
księża rozproszyli się po całym kraju.




Z Katedry Łuckiej droga przywiodła Wujka do Katedry Wrocławskiej. Cieszył się, że jest jej proboszczem ale w głębi serca nosił dawną katedrę. Po drodze do wrocławskiej katedry był a jeszcze Brzeg i święta Dorota we Wrocławiu. To  właśnie w Brzegu Wujek był tym, który protokolarnie przesłuchiwał Franciszka Gajowniczka, najważniejszego świadka tragedii oświęcimskiej ojca Maksymiliana Kolbe.

Nasz kościół to ostatni etap najdłuższy, bo trzydziestoletni.
Pamiętam, jak Wujek zapraszał łuckich księży.


0 - 2.jpg


Na zdjęciu Kapituła z Prymasem Wyszyńskim, rok 1970.
Cała Kapituła Łucka zjeżdżała się u nas. Z biegiem lat księży ubywało. Pamiętam, jak po spotkaniach mój Tatuś rozwoził ich najpierw po parafiach, potem po domach starców. Wielu historii wysłuchał po drodze.


 0 - Nowy-11.jpg


To chyba koniec lat 70-tych. Kapituła Łucka na pamiątkowym zdjęciu przed wejściem do naszego kościoła. Mój Wujek to ten w okularach, drugi od prawej.
Po śmierci Wujka w osobistych rzeczach Tatuś znalazł jego łańcuch i pierścień, symbole przynależności do Kapituły Łuckiej. Odwieźliśmy zaraz te insygnia do Krakowa, tam będą świadkami czasów, które minęły.



9 komentarzy:

  1. EPITAFIUM CZERWONOGRODOWI

    CHWAŁA I WIECZNA PAMIĘĆ UKRAIŃCOM,
    TYM NIELICZNYM ZNANYM Z IMIENIA I NAZWISKA
    I TYM NIEZLICZONYM, KTÓRZY NIE ZATRACILI CZŁOWIECZEŃSTWA.

    Któregoś dnia września 1939 roku, zboczeni ukraińscy
    barbarzyńcy przyszli zabić mnie i moją Mamę.
    Za co ? Byłem dzieckiem bezbronnym.
    Mama schowała mnie, siebie, swojego i mojego
    psa w stożku kukurydzy za domem.
    To takie wigwamy indiańskie.
    Chłopi kresowi suszyli badyle kukurydzy wraz z pałkami.
    Badylami okładali na zimę ściany swoich ubogich
    chat – zagata, a pałki kukurydzy mlęli na mamałygę.
    Tym razem uszliśmy z życiem. Nie znależli.
    Mama mówiła, że wśród morderców był Ukrainiec.
    Wcześniej przyjaciel mego Ojca. Razem handlowali końmi
    w Kozowie. Patrzył w stronę naszej kryjówki,
    Pewnie domyślał się, ale zaczął wołać: Idziemy ! Idziemy !
    Tu już nikogo nie ma ! Odeszli.
    Ponad dwieście tysięcy zamordowanych przez
    ukraińskich nacjonalistów naszych rodaków, nie
    miało szans. Głosy mordowanych, łkanie i jęki ich męki,
    przeplatały się z jazgotem, wrzawą i opętańczą
    radością oprawców. Nurzali się w ich krwi.
    Mordercy i ich potomni nie wznieśli rąk do boga
    i do własnego sumienia, z wołaniem o przebaczenie.
    O zmycie niewinnej krwi z ich rąk.
    Wciąż grożni. Głosy mordowanych,
    dzisiaj słyszą nieliczni sprawiedliwi.
    Nie ma boskiego przebaczenia dla morderców
    i ich potomnych bez skruchy. Bez szlochu pokuty.
    Moi śląscy przyjaciele wybrali się swego czasu na kresy.
    Sienkiewiczowskie opowieści tam ich wabiły
    zewem tajemnym. Byli wstrząśnięci widokiem osady
    pod nazwa Czerwonogród i losem wymordowanych w pień,
    z niepojętym okrucieństwem, jej mieszkańców.
    A ziemia pod Czerwonogrodem jest czerwona.
    Po łąkach snuje się, błąka poszept męki pomordowanych.
    Przed drugą wojną światową tętniło tutaj życie.
    Urokliwe boskie siedlisko. Osada z około 360 mieszkańców.
    Przeważnie Polacy.
    W 1944 roku ukraińscy zboczeńcy ich wymordowali.
    Złoczyńcy zniszczyli pałac z wieżami wyniosłymi,
    Zburzyli kościół. Wielowiekowe cmentarzysko i mauzoleum
    Ponińskich dogorywa. Osada zniknęła z map.
    W latach młodości przyjażniłem się z Ukraińcem.
    Moim rówieśnikiem.
    Zachwycaliśmy się nauką, teatrem, sztuką, dziewczynami.
    Malowaliśmy śmieszne obrazy.
    Igorze, a Twoja Ukraina jest piękna. Bajaniami Gogola pisana.
    Dnieprem ukołysana. Płynęliśmy jego tonią
    do legendarnej Kachowki. Byliśmy na stepach Chersonu.
    W Zaporożu. słuchaliśmy śpiewu turbin na Dnieprogesie.
    Moja Ojczyzna była Tobie bliska, a Twoja moją ekstazą.
    Nie było między nami sporów. Ubolewałeś nad
    losem mordowanych.
    Tęsknię za Ukrainą, Za Tobą Igorze.
    Może kiedyś spotkamy się w Czerwonogrodzie.
    Padniemy sobie w ramiona.
    Zaszlochamy nad grobami zamordowanych.

    EPITAFIUM CZERWONOGRODOWI

    Tam ziemia
    Czerwoną krwią płonie.
    Goryczą bylin pachnąca.
    Wieże zamarłe w trwodze.
    Szkielet kościoła krwawy.
    Poszept zmarłych nieśmiały,
    Po łąkach się snuje, błąka.
    Most zapomniany drzemie,
    Leszczyną zieloną spowity.
    Szemrze wodospad wyniosły.
    W bezkres czerwony umyka.
    Wiatr pieśń żałobną wygrywa,
    Pamięć o mordowanych.
    Siekiery święcone w cerkwiach.
    Krwią niewinnych splamione,
    Trzymali w dłoniach bezkarni złoczyńcy.
    Ziemia czerwienią płonie.
    Krowy się pasą na błoniach.
    Spokój i cisza bezkresna.
    Poszept zmarłych nieśmiały.

    A. T

    OdpowiedzUsuń
  2. EPITAFIUM CZERWONOGRODOWI

    CHWAŁA I WIECZNA PAMIĘĆ UKRAIŃCOM,
    TYM NIELICZNYM ZNANYM Z IMIENIA I NAZWISKA
    I TYM NIEZLICZONYM, KTÓRZY NIE ZATRACILI CZŁOWIECZEŃSTWA.

    Któregoś dnia września 1939 roku, zboczeni ukraińscy
    barbarzyńcy przyszli zabić mnie i moją Mamę.
    Za co ? Byłem dzieckiem bezbronnym.
    Mama schowała mnie, siebie, swojego i mojego
    psa w stożku kukurydzy za domem.
    To takie wigwamy indiańskie.
    Chłopi kresowi suszyli badyle kukurydzy wraz z pałkami.
    Badylami okładali na zimę ściany swoich ubogich
    chat – zagata, a pałki kukurydzy mlęli na mamałygę.
    Tym razem uszliśmy z życiem. Nie znależli.
    Mama mówiła, że wśród morderców był Ukrainiec.
    Wcześniej przyjaciel mego Ojca. Razem handlowali końmi
    w Kozowie. Patrzył w stronę naszej kryjówki,
    Pewnie domyślał się, ale zaczął wołać: Idziemy ! Idziemy !
    Tu już nikogo nie ma ! Odeszli.
    Ponad dwieście tysięcy zamordowanych przez
    ukraińskich nacjonalistów naszych rodaków, nie
    miało szans. Głosy mordowanych, łkanie i jęki ich męki,
    przeplatały się z jazgotem, wrzawą i opętańczą
    radością oprawców. Nurzali się w ich krwi.
    Mordercy i ich potomni nie wznieśli rąk do Boga
    i do własnego sumienia, z wołaniem o przebaczenie.
    O zmycie niewinnej krwi z ich rąk.
    Wciąż grożni. Głosy mordowanych,
    dzisiaj słyszą nieliczni sprawiedliwi.
    Nie ma boskiego przebaczenia dla morderców
    i ich potomnych bez skruchy. Bez szlochu pokuty.
    Moi śląscy przyjaciele wybrali się swego czasu na kresy.
    Sienkiewiczowskie opowieści tam ich wabiły
    zewem tajemnym. Byli wstrząśnięci widokiem osady
    pod nazwa Czerwonogród i losem wymordowanych w pień,
    z niepojętym okrucieństwem, jej mieszkańców.
    A ziemia pod Czerwonogrodem jest czerwona.
    Po łąkach snuje się, błąka poszept męki pomordowanych.
    Przed drugą wojną światową tętniło tutaj życie.
    Urokliwe boskie siedlisko. Osada z około 360 mieszkańców.
    Przeważnie Polacy.
    W 1944 roku ukraińscy zboczeńcy ich wymordowali.
    Złoczyńcy zniszczyli pałac z wieżami wyniosłymi,
    Zburzyli kościół. Wielowiekowe cmentarzysko i mauzoleum
    Ponińskich dogorywa. Osada zniknęła z map.
    W latach młodości przyjażniłem się z Ukraińcem.
    Moim rówieśnikiem.
    Zachwycaliśmy się nauką, teatrem, sztuką, dziewczynami.
    Malowaliśmy śmieszne obrazy.
    Igorze, a Twoja Ukraina jest piękna. Bajaniami Gogola pisana.
    Dnieprem ukołysana. Płynęliśmy jego tonią
    do legendarnej Kachowki. Byliśmy na stepach Chersonu.
    W Zaporożu. słuchaliśmy śpiewu turbin na Dnieprogesie.
    Moja Ojczyzna była Tobie bliska, a Twoja moją ekstazą.
    Nie było między nami sporów. Ubolewałeś nad
    losem mordowanych.
    Tęsknię za Ukrainą, Za Tobą Igorze.
    Może kiedyś spotkamy się w Czerwonogrodzie.
    Padniemy sobie w ramiona.
    Zaszlochamy nad grobami zamordowanych.

    EPITAFIUM CZERWONOGRODOWI

    Tam ziemia
    Czerwoną krwią płonie.
    Goryczą bylin pachnąca.
    Wieże zamarłe w trwodze.
    Szkielet kościoła krwawy.
    Poszept zmarłych nieśmiały,
    Po łąkach się snuje, błąka.
    Most zapomniany drzemie,
    Leszczyną zieloną spowity.
    Szemrze wodospad wyniosły.
    W bezkres czerwony umyka.
    Wiatr pieśń żałobną wygrywa,
    Pamięć o mordowanych.
    Siekiery święcone w cerkwiach.
    Krwią niewinnych splamione,
    Trzymali w dłoniach bezkarni złoczyńcy.
    Ziemia czerwienią płonie.
    Krowy się pasą na błoniach.
    Spokój i cisza bezkresna.
    Poszept zmarłych nieśmiały.

    A. T

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Historia krwia pisana i pamietanie ...

      Usuń
  3. Piekna historia Haneczko. W podziekowaniu za wzruszenia przesylam Ci zdjecie mojej "Srebrnej Mateczki" ...
    http://vpx.pl/i/2015/08/31/mb.jpg

    Najpiekniejsze, najszczersze przesylam
    serdecznosci Tobie Haniu i naszemu Poecie :)

    OdpowiedzUsuń
  4. WITAJ SZKOŁO.

    Witaj Szkoło sercem rozdygotanym.
    Wiele lat, A to przecież wczoraj.
    Próg klasy. Zobaczyłem siebie.
    Mówię koncert Jankiela.
    „…Wielu cymbalistów było…”
    Jankiel zginął w Auschwitz,
    Pan Tadeusz w Powstaniu,
    Ksiądz Robak pod Monte Cassino.
    Wojski gra hejnał zwycięstwa pod Reichstagiem
    Korytarze gotykiem wieńczone.
    Aula witrażami zdobiona,
    Na ścianie Bolesław Chrobry.
    Organy. Piszczałki drewniane,
    Anielskim pieniem strojone.
    Pamięć niepokorna. Wciąż jesteśmy razem.
    Dalekie lata szczęśliwe.
    Bal maturalny. Polonez. Walc pożegnalny.
    Wirujemy tornadem radosnym.
    Pamięcią rozdygotaną.
    Witaj Szkoło.

    A. T

    OdpowiedzUsuń
  5. Poeto drogi, przez chwilke siedzialam w lawce szkolnej, ktora pamietam sprzed lat. Za zamknietymi powiekami przewijala sie historia opowiadana przez naszych wspanialych nauczycieli. Pan prof. Smyrski, pani Mazurkiewicz, prof. Kubeczko, pani prof. Waszczukowa i wielu niezapomnianych i kochanych :)
    Dziekuje Ci za te malenka chwilke zadumania ...

    OdpowiedzUsuń
  6. To pewnie III Liceum w Gliwicach.
    Nazwiska Profesorów odnalazłem.
    Rzewna pamięć.
    A. T

    OdpowiedzUsuń
  7. i JA WSPOMINAM swoich profesorów ... jestem szczęśliwa kiedy spotkać mogę któregoś z Nich ... zostawili ślad w moim życiu ... ślad, którego nic nie zatrze ...

    OdpowiedzUsuń
  8. Pamiętam tylko jedną nauczycielkę, która była taka o jakich piszecie. Dobrych ludzi trudno zapomnieć. To była nauczycielka starej szkoły.Mądra i bardzo wyrozumiała. Interesowała się prywatnym życiem swoich uczniów. Ich sytuacją domową. Nie zostawiała nikogo samemu sobie.
    Pozdrawiam:)

    OdpowiedzUsuń